Mohti Rize Fındıklı lazlar çamlıhenşin horon Lazca google Kadir Kalemci Web Sayfası Maşukiye Laz Mehmet

FINDKLI İLÇESİ HAKKINDA TANITICI BİLGİLER

Fındıklı ilçesi Fatih Sultan Mehmet’in 1461 yılında Trabzon’un fethinden sonra Osmanlı

egemenliği altına girmiştir. Önceden bölgede Tiranlılar, Makedonyalılar ve Bizanslılar

yaşamıştır. 1886 yılına kadar “KARYE” (Köy ile Nahiye arasında idari birim) olan Fındıklının

eski adı VİÇE’dir. Kaynaklara göre Viçe 1887 yılında Hopa ilçesine bağlı bir nahiye oldu. 15

Şubat 1916 tarihinde Rus işgaline uğrayan Viçe 11 Mart 1918 tarihinde işgalden

kurtulmuştur. Viçe 11 Haziran 1947 tarihinde Fındıklı adıyla Çoruh (Artvin) iline bağlı bir ilçe

olmuş ve 1948 yılında belediye teşkilatı kurulmuştur. Fındıklı 27 Kasım 1953 yılında Artvin

ilinden ayrılıp Rize iline bağlanmıştır.

Yüzölçümü 409 Km2 olan ilçenin doğusunda Arhavi, batısında Ardeşen, Güneyinde Yusufeli

ilçeleri ve kuzeyinde ise Karadeniz ile çevrili olup, 13 Km. kıyı şeridi vardır. Kıyıda çok az olan

düzlük alanlar kaçkarlara doğru, tepeler ve dağlar şeklinde yükselir. Vadiler arasında yer yer

düzlükler mevcuttur. İlçe topraklarını Sümer, Arılı ve Çağlayan derelerinin etrafındaki vadiler

oluşturur. Bu dereler boyunca otlaklar ve yaylalara rastlanır. Kaçkar eteklerine doğru

yükseldikçe daimi kar sınırları ile karşılaşılır.

Tipik Karadeniz arazi yapısı ve iklimine sahip olan ilçemizde yılın 6 ayı kapalı, 4 ayı çok

bulutlu, 1,5 ayı bulutlu, 19 gün açık hava bulunmakta ve 365 günün yarısı yağışlı

geçmektedir. Yıllık yağış miktarı 2500 mm. den 3000 mm. ye çıkmakta olup, en yüksek nem

oranı % 95, en düşük nem oranı % 40 cıvarıdır. En yüksek sıcaklık 30 Co , en düşüğü ise –4

Co cıvarındadır.

EKONOMİK DURUM

Yöre halkının bölge şartlarına göre geçim kaynağı, başta çay ve fındık olmak üzere kısmen

narenciye, meyvecilik, su ürünleri, arıcılık ve hayvancılıktır.

İlçemiz mülki sınırları içerisinde Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğüne bağlı Fındıklı Çay

Fabrikası ve bu fabrikaya ilaveten özel sektör bünyesinde Dosan,Doğuçay ve Ofçay fabrikaları

faaliyetlerini sürdürmektedir. İlçemizde yaklaşık 2500 çiftçi ailesi tarımsal gelir ekonomik

refahı sağlamada yeterli olmadığından çalışır nüfusun büyük bir çoğunluğu işçi, memur ve

esnaf gibi tarım dışı alanlarda çalışmaktadır. İlçemizde tarımsal faaliyetlerden yılda yaklaşık

32 bin ton yaş çay, 750 ton kuru kabuklu fındık, 1350 ton süt, 60 ton et, 200.000 adet

yumurta, 10 ton bal ve kıyı balıkçılığında yaklaşık 40 ton çeşitli cins balık avlanmaktadır.

Yapılan değerlendirme ve hesaplamalara göre ilçemizin gayrisafi yıllık tarımsal geliri aile

başına ortalama 1.500.000.000. liradır. İlçemizde çoğunluğu Jersey melezi 1500 baş sığır,

700 baş yerli sığır, 1600 küçükbaş hayvan, 3000 adet Tavuk, 3500 adet fenni ve 500 adet

ilkel arı kovanı mevcuttur. İlçemizde tarımsal amaçlı bir Fındık Tarım Satış Kooperatifi, bir

Tarım Kredi Kooperatifi ve 3 adet Çay Ekicileri Kooperatifi ve 10 adet Yapı Kooperatifi

mevcuttur.

İlçemizde son yıllarda yeni bir ürün olan KİVİ’ nin üretimi alternatif ürün olarak

yaygınlaş-maktadır.

İlçemizde Ziraat ve Halk bankalarının şubeleri bulunmaktadır. Fuar, sergi ve panayır ,

bulunmamakla birlikte haftanın Perşembe günleri yöre halkı tarafından üretilen ürünler ile

çevre ilçe esnafının sattığı mallardan oluşan pazar kurulmaktadır.

İlçemizde küçük sanayii ve zanaatkârlık (Ustalık – Çıraklık) alanlarına ilgi duyulmamakta olup,

çalışan kesimin büyük bir çoğunluğu memur ve işçi’dir. Genç nüfusun büyük bir çoğunluğu

işsiz olduğundan ilçemiz sürekli göç vermektedir.

EĞİTİM DURUMU :

Fındıklı’da okumaya karşı halkın ilgisi oldukça fazladır. Her aile İlkokul öğreniminden sonra

çocuklarını üst öğrenime gönderme zorunluluğunu hisseder.

İlçemizde K.T.Ü’ne bağlı Bilgisayar Destekli Muhasebe Meslek Yüksek Okulu, 1 klasik Lise, 1

Ticaret Meslek Lisesi, 1 Endüstri Meslek Lisesi,1 Sağlık Meslek Lisesi olmak üzere toplam 4

Lise ve 3’ü köy (Arılı, Çağlayan ve Sümer), 4’ü merkez (11 Mart, A.Şahinler, Aksu ve Şehit

Cavit Köroğlu) ilköğretim okulu olmak üzere toplam 7 İlköğretim Okulu bulunmaktadır.

İlköğretim Okullarında okuyan öğrenci sayısı 2131, Liselerdeki öğrenci sayısı 641 ve Meslek

Yüksek Okulunda okuyan öğrenci sayısı 99 dur.

İlçemizde okuma-yazma oranının % 95 olduğu tahmin edilmektedir. 1990 yılı genel nüfus

sayımı sonuçlarına göre İlçemizin % 52’si İlkoku mezunu, %15’i Ortaokul mezunu, % 21’i

Lise mezunu, % 7’sı yüksekokul mezunudur.

LAZLARIN KISA TARİHÇESİ

Erken Tunç Çağında (M.Ö. 3000-2200) Kura-Araks medeniyeti bugünkü Batı Gürcistan'ın,

ağırlıklı olarak doğu kesimi olmak üzere, sadece bir kısmını içeriyordu. Bu dönemde, M.Ö.

4.-3. binyıllarında, Batı Gürcistan’ın kıyı kesiminde özgün kültürel ürünleri ile kendini

Kuro-Araks kültüründen ayıran parlak bir kültür gelişiyordu10 Bu kültürün özgün

eserlerinden biride Dolmen mezarlarıdır (Şekil.2). Duvarları diktörtgen, yekpare taşlardan

oluşan ve tavanı yine yekpare bir taşla örtülen dolmenlerin ön cephesinde dairesel bir delik

bulunmaktadır. Bu özgün kültürel yapı, bugünkü Abhazya'nın Karadeniz kıyısının kuzeyinde,

ağırlıklı olarak kıyı şeridinde bulunmaktadır.

Dolmenlerin tarihi, Kolheti Krallığı'nın kuzey kesimlerindeki yayılımı ve kökeni konusu

tartışmalıdır. Bazı araştırmacılar bunların kökensel olarak deniz yolu ile Suriye ve Filistin'den

geldiklerini, bazıları ise Asyayı bunların kökensel kaynağı olarak görmektedir. Fakat son

zamanlarda dolmenlerde bulunan ölü ile birlikte gömülen eşyaların (Resim.1.) M.Ö. 3. binyıla

ait Batı Transkafkasyadaki buluntularla benzerlik göstermesi, Dolmenlerin sadece bir mezar

işlevi gördüğü görüşünün ağırlık kazanmasına neden olmuştur11.

Batı Gürcistan'ın M.Ö. 4.-3. binyılına ait tarihi ile ilgili bir çok soru arkeolojik buluntuların

eksikliği nedeniyle henüz yanıtlanamamıştır12. Buna karşın, takip eden dönemlere, özellikle

M.Ö. 1. binyılın ortalarına ait arkeolojik buluntular, hem sayıca çok fazla hem de çok çesitlilik

göstermektedir. Bu buluntular, Kolheti medeniyetinin Geç Tunç döneminde yüksek bir düzeye

eriştiğini belgelemektedir.

Mengrelce ve Lazca arasındakı diyalekt farklılığı bu görüşü desteklemektedir. Linguistler bu iki

diyalekt arasındaki farklılıkların ancak birbirinden bağımsız, yüzyıllar süren bir gelişim süreci

ile açıklanabıleceğını ileri sürmektedirler7.Bu durum Urartu, daha sonra eski yunan ve ermeni

kaynaklarına da yansımıştır. Urartu kaynaklarında, Karadeniz kıyılarında ve çevresindeki dağlık

kesimlerde yaşayanlardan Chalibler/Chakdler/Çanlar olarak bahsedilmektedir8. Buna karşın

Batı Gürcistanda yaşayanlar için Svanca konuşan Kolhler olarak geçmektedir9. Kolhiler Batı

Gürcistana yerlesmeşi ile birlikte özgün ve yeni bir uygarlık yaratmaya başladılar. Bu "Kolheti

Uygarlığı"dır.

KOLHETİ MEDENİYETİ

Kolheti medeniyetinin merkezi gelişim yeri Batı Gürcistan, Büyük ve Küçük Kafkasya

arasındaki bölgedir (Şekil.3.) Göreceli olarak az miktarda, Küçük Kafkasya'nın

güneyinde-Mechetide, Lichi üçgeninin doğusunda-Şida (iç) Kartlı'da Kolheti medeniyetine ait

arkeolojik buluntular ortaya çıkarılmıştır. Türkiye'nin sahil kesimlerindede arkeolojik

buluntular mevcuttur. (Örneğin Ordu'da)13. Kolheti medeniyetinin M.Ö. 2. binyıllarına14

uzanan eserlere rastlanmasına rağmen kültürel gelişimin başlangıcı olarak M.Ö. 16.-15.

yüzyıllar kabul edilmektedir. Bu döneme ait eserlerde kültürün klasik formunun en belirgin

biçimde görülmektedir15. Kültürel gelişim M.Ö. 15-11 ve M.Ö. 11-7. yüzyıllar olarak iki ana

döneme ayrılmaktadır.

LAZLARIN YERLEŞİMİ VE NÜFUS DAĞILIMI

Lazlar otokton halk oldukları ve toplu olarak yaşadıkları , Rize-Artvin 'in ilçelerine bağlı

yerleşim yerleri eski ve yeni adlarıyla şunlardır:

(XOPA) HOPA: AMÇ'İŞE: Yukarı Kuledibi , AZLAĞA: Esenkıyı , ANÇ'OROXİ: Pınarlı , ARDALA:

Eşmekaya , BUÇA: Güvercinlik , ZALONA: Koyuncular , MAİSKİOPUT'E: Dereiçi , MAK'RİALİ:

Kemalpaşa , MXİGİ: Başköy , P'ANÇ'OLİ: Yeşilköy , P'ERONİTİ: Çamlı , JURP'İCİ: Yoldere ,

SUMCUMA: Üçkardeş , ŞANA: Kayaköy , 3'KARİSTİ: Subaşı , Ç'ANÇ'AXUNA: Çamurlu ,

XİGOBA: Başoba , Büyükbaşı

(ARK'ABİ) ARHAVİ: K'AP'İSTONA: Kale Mahallesi , Ç'ARMATİ: Cumhuriyet Mahallesi , ,

BAXTA: Kireçlik , GİDREVA: Dereüstü , DURMATİ: Ulaş , K'AMP'ARNA: Dikyamaç , ,

K'OP'T'ONE: Gürgenlik , K'ORDELİTİ: Konaklı , LOMA: Yolgeçen , NOBAĞLENİ: Yıldızlı ,

YAKOVİTİ: Kavak , OT'ALAXE: Sırtoba , P'AP'İLATİ: Arılı , JİLEN K'AP'İST'ONA: Güngören ,

JİLEN K'UT'UNİTİ: Tepeyurt , JİLEN NAPŞİTİ: Yukarı Şahinler , JİLEN P'OT'OCURİ: Soğucak ,

PAREXİ: Boyuncuk , PİLARGETİ: Ulukent/Balıklı , KU3UBETİ: Küçükköy , 3'ALEN K'UT'UNİTİ:

Şenköy , 3'ALEN NAPŞİTİ: Aşağı Şahinler , 3'ALEN P'OT'OCURİ: Dülgerli , Ç'UK'ALVATİ:

Kestanealan , GİAZENİ: Kemerköy

BORÇKA: ÇXALA: Düzköy , SAXANDRO: Fındıklı , JURXİNCİ: Çifteköprü

(Vİ3'E) FINDIKLI: ABUSUFLA: Aksu Mah. , GESİYA: Tatlısu Mah. , Vİ3'ENOĞA:

Merkez Mah. ,ÇAT'ALMANÇXA: Liman Mah. , K'URT'UME/GORİ: Ilıca Mah. ,

MANASTİRİ/ĞAVRA: Hürriyet Mah. , MEK'İSKİRİ: Sahil Mah. , PAÇVA/K'ALO/MÇ'K'ADU:

Yeni Mah. , ABUULYA: Çağlayan ,

GURUPİTİ : Yeniköy , MZUĞU/AŞAĞI ZUĞU: Sulak , SUMLA: Sümer , T'REVENDİ: Derebent ,

Pİ3XALASUFLA: Arılı , Pİ3XALAULYA:Gürsu , ĞAYNA/YUKARI ZUĞU: Ihlamurlu ,

Ç'UKULİTİ/ABUXEMŞİNİ: Aslandere , 3ATİ:Saat , 3'UPE: Beydere , Ç'ANAP'ETİ: Meyvalı ,

Ç'URÇ'AVA: Çınarlı

(ART'AŞENİ) ARDEŞEN: METİSİTİ: Barış Mah , NOĞA: Merkez Mah. , OK'ORDULE: Yayla

Mah. , SİATİ: Baş/Cami/Kahveciler/Kuzey Mahalleri , AĞENİ: Beyazkaya ,BAKOZİ: Yamaçdere

DUTXE: Tunca , PUTRA: Bahar Mah. , KVANÇARERİ: Elmalık , Ç'İÇ'İVATİ: Şentepe ,

CİBİST'ASİ: Kavklıdere/Müftü/Yeni Mahalleri , FURT'ONA: Düz Mah , AĞVANİ: Seslikaya ,

XOKOVATİ: Esentepe , CELAİSKURİ: Kirazlık Mah. ,TİMİSVATİ: Köprüköy , TOLİKÇETİ:

Duygulu , MEXENİTİ: Şenyurt , MUTAFİ: Gündoğan , NOĞOCENİ: Manganez , YANİVATİ:

Bayırcık , OMCORE: Güney , P'ALİVATİ: Sinan , SİFATİ: Pirinçlik , PİLEGEVATİ: Akkaya ,

ĞERA: Işıklı , ŞANGULİ: Doğanay , 3'ALENİ Z'ĞEMİ: Aşağı durak , Ç'UMAİDA: Eski Armutluk ,

XOCİBADİ: Akdere , CİLENİ Z'ĞEMİ: Yukarı Durak

(VİJA) ÇAMLIHEMŞİN: ABİÇXO: Köprübaşı , ĞVANDİ: Düzköy , KOMİLO: Murat ,

MEK'ALESKİRİTİ: Dikkaya , M3'ANU: Topluca

(AT'İNA) PAZAR: DUDUVATİ: Güzelyalı Mah. , TUDENİ BULEPİ: Kirazlık Mah. ,

K'UK'ULATİ/LAROZİ: İkiztepe Mah. , NOĞA: Merkez Mah. , NOĞADİXA: Cumhuriyet Mah. ,

KVAKÇE: Beyaztaş Mah. , ŞİLERİTİ: Soğuksu , CİNİ BULEPİ: Zafer Mah. ,

AVRAMİTİ: Güney , ARANİŞİ: Darılı , APSO: Suçatı , AÇABA: Bucak ,

BOGİNA: Tektaş/Şendere , DADİVATİ: Handağı , KU3UMA/ESKİ TRABUZANİ: Hamidiye

VENEĞİ: Örnek , ZANAHATİ: Derinsu ,

ZELEĞİ: Balıkçılar TORDOVATİ: Sivrikale , Ç'İT'ATİ: Aktepe , K'OSK'OVATİ: Hisarlı ,

K'OST'ANİVATİ: Dernek , K'UZİK'A: Elmalık , LAMĞO: Yücehisar ,MAMAÇ'İVATİ: Irmak ,

MELESKURİ: Ortayol , MELYATİ: Merdivenli , MELMENATİ: Akbucak , NOXLAMSU: Yavuz-Has

Köy , P'AP'ATİ: Papatya , P'AP'İLATİ: Sessizdere , SAPU: Ocak , SİTORİ: Kayağantaş ,

SK'EFENİVATİ: Sivritepe , SULETİ: Dağdibi , SURMİNATİ: Kuzayca , T'ALVATİ: Tütünceler ,

ĞULİVATİ: Şentepe , ÇİNGİTİ: Uğrak , 3'UKİTA: Derebaşı , XAK'U: Şehitlik ,

XANÇ'KURİ: Alçılı XAÇ'AP'İTİ: Subaşı , XOTRİ: Kocaköprü , XUDİSA: Kesikköprü ,

XUNARİ: Aktaş , CABATİ: Sulak/Gügöze , CACİVATİ: Akmescit , MESEMİTİ: Topluca

ÇAMLIHEMŞİN TARİHİ

Çamlıhemşin tarihine bakarken ilçe merkezi olana kadar bağlı olduğu Hemşin'in tarihine de birlikte bakmak gerekir. Yöre, 1071'de Malazgirt Meydan Muharebesi sonunda Alparslan tarafından Selçuklu topraklarına dahil edilmiştir. 1072'de, Alparslan savaş sonrasında, bölgeye 70.000 yaylacı ve göçer Türk yerleştirdi. Daha sonra 1184'te bölgede kurulan Trabzon- Pontus İmparatorluğu sınırları içinde kalan Hemşin'in bölge halkı, arazinin dağlık ormanlık olmasından dolayı işgalden etkilenmedi. Türk kimlik ve gelenekleriyle yaşamlarını günümüze dek sürdürdüler.

Hemşinliler yaşadıkları zorluklara rağmen, hiçbir zaman yurt edindikleri bu topraklardan gurbet dışında kopmadılar.

Gurbette olsalar da Hemşin'le ilgilerini kesmediler. Bazı tarih kaynakları, Müslüman-i Kadim yani 1461 öncesi Müslümanları diye anlatıyor. Daha önceki yayınlanan eserler, bölgenin tarihi ile ilgili şu bilgileri vermektedir.

Çamlıhemşin adını, ilçenin kuruluşundan sonra almıştır. Yukarı vice (Yukarı Çamlıca) ve Aşağı vice (Aşağı Çamlıca) mahalleleri ile bazı köylerin birleşme noktası olan bu yerleşim yeri ""vice altı olarak bilinmekte idi.Şu anda mevcut sahile ulaşımı sağlayan Karayolu üzerinde 1950 öncesi herhangi bir patika yolun varlığı bilinmemektedir. Çamlıhemşin'in Kaçkar dağları ve sahili bağlayan yolun şu anda mevcut ilçeden kanlıboğazı aşarak varıldığı bilinmektedir.

Eski çağlara ait Erzurum- Trabzon ipekyolunun çok yağmalanması nedeniyle iklimin uygun olduğu dönemlerde; Erzurum- Hevek yaylası- Hisarcık- Zilkale- Çamlıhemşin- Pazar ilçesinin doğu yönündeki çıkış noktasında doğal bir limanın varlığından söz edilir. Bu yöreye Cumhuriyet dönemine kadar ""Eski Trabzon"" denmesi bu gibi varsayımlara ışık tutmaktadır. Ayrıca antik çağlardan beri Kaçkarlar- Sahil yolunun gerek Hala deresi gerek Büyük dere (Baş hemşin) güzergahının şu anda ilçe merkezinin bulunduğu yerden geçtiği aşikardır.

Bu gibi varsayımları çoğaltmak olasıdır. Onun içindir ki doğal güzelliğinin korunmasının istendiği yörenin tarih açısından da araştırılması için bilim adamlarına açık davet çıkarılmaktadır.

Bazı tarihçiler, tarih öncesi tarihçilerden Ksenophos'un ünlü ""Onbinlerin Dönüşü"" adlı eserinde Karadeniz'e iniş için Bölgeyi kullandıkları yazmaktadırlar.

Çamlıhemşin, Çarlık Rusya'sının işgaline uğradıysa da sahilden uzak oluşu ve siper durumunda olan yüksek dağlar nedeniyle barınamamışlar ve yöreyi terketmişlerdir. Vicealtı nahiye olmadan önce idari yönden Hemşin köylerinin tümü ile birlikte Pazar- Hemşin nahiyesine, aşağı kesim köyleri ise Ardeşen nahiyesine bağlı idi. 1953 yılında Ardeşen ilçe olunca Vicealtı Çamlıca adıyla ;Ardeşene bağlı bir nahiye oldu.

Çamlıca 27 Haziran 1957 tarihinde yürürlüğe giren 7033 sayılı kanunla 1 Nisan 1960 tarihinde ilçe yapılarak Çamlıhemşin adını aldı. Yavuz Sultan Selim, Trabzon'dan hareketle sahil gezisinde olduğu bir gün Ardeşen girişindeki Fırtına deresine dikkati çeker. Hızlı ve heybetli akan derenin sularında işlenmiş ağaç, karışık orman ürünlerinin su tarafından sürüklenmekte olduğunu görür. Yavuz Sultan Selim ""buranın ardı şen olmalı"" der. Gezi boyunca Fırtına havzasında kimlerin ne şekilde yaşadıklarını incelemek ve yönetimine bağlamak üzere bir miktar kuvvet gönderir. Yöreye gelenler buranın tabii güzelliklerini çamlık ve yoğun ormanlıklarını görünce padişahın ilk teşhisini kanıtlarcasına ""hem de şen"" diye söylenirler. Çamlıhemşin adının bu şekilde olduğu söylenmektedir.

Amaturu Urugu'nun, Rize Hemşin bölgesine göçüp yerleşmesini bir tanık olarak şöyle anlatıyor: 604-628 yılları arasında ateşe tapan İranlılar ile Hristiyan Bizanslılar arasında geçen yıkıcı savaşlardan çok zarar gören Amudiler, Gürcistan Beyi ve İran yanlısı Vaçyan yakıp yıkmış, ""Dampur"" kasabasını ve çevresini şenlendirerek yurtlarına ""Hamamaşen"" (Hamam şenliği/ adabı) demişlerdir. Zamanla bu coğrafi adı Hemşen/ Hemşin ve Şenli, Horosan- Hemedan-Elezeğ bölgesinden gelme Türkmen/ Oğuz halkı da ""Hemşenli/ Hemşinli"" diye anılır oldu.

Araplardan bunalan Amantuniler'in göçünü değişik zamanlarda gösterir. Önce Kars kuzeyindeki ""Kol"" (Göle) bölgesine -açan ""Haman"" idaresindeki Amatuniler, ""Egerasdan'da (Acaristan) denize karışan ""Çoraklı"" (Çoruh) ırmağını aştılar. Bu sırada Bizans Kayseri (VI.) Konstantin'in (780-797) yerleşmek üzere mülk olarak Haman Bey'e bağışladığı ""Tambur"" bölgesine gelerek burayı şenlendirip kaldılar. Bu yüzden oraya ""Haman-a Şen"" dendi. İstanbul'da ""Başbakanlık Arşiv-Tapu"" bölümünde 929 (1523) yılından kalma Trabzon Tahrir Defteri (836-840), Hemşin kazası onbir köyü (Çat, Varoş, Kol, Cimi, Başköy, Bulaşken) kesimi ""Kara- Hemşin"" ve ilçelerine (Zuğa, Aşuduğ, Çinçiva, Küşüve ve Tekurid köyleri bulunan semti ""Ak Hemşin"" sayıldığı gibi; eski Oğuz /Türkmen ikili Düzinine göre yine şimdiki Pazar- Hemşinliğine "" İç Hemşin"" ve ""Sol-Kol"" Hopa Hemşinliğine de Dış Hemşin ve Sağ- Kol denilmesi dikkate değer.

Öteden beri anadilleri Türkçe olan Hemşinlilerin ataları, 1523'teki Kanuni Çağı ilk Tahririnde ""Müslüman-i Kadim"" yani 1461 öncesi Müslümanları diye tanıtılıyor.

Hemşinlilerde öteden beri Türklüğe özgü su vasıflar görülür: Yaylacılık, ekmek-yemek pişirmede ""tandır"". Kaval ve tulum çalgıları. Horon, kadınların türkü ve destan söyleyişi, Nevruzlarda ""aşure"" pişirme adeti ile erkeklerde körüklü şalvar zıpka, kadınlarda şal-kuşak bağlama, un-kaymak karışımı ""hoşmer"" adlı yemek, çok sağlam aile bağları, konu edilen Türklük vasıflarından ilk belirgin örnekleridir.